Tại công trường san lấp mặt bằng trên khu đất từng là mỏ than ở tỉnh Fukuoka, anh X, một người điều khiển máy móc xây dựng, đã bị xe ủi đất cán trúng và bị thương.
X đã khởi kiện người điều khiển chiếc máy ủi nói trên, công ty thầu phụ cấp ba mà người này thuộc về, cũng như nhà thầu chính và các nhà thầu phụ khác.

Có thể nói rằng việc X – người không phải là chuyên gia pháp lý – khởi kiện tất cả các bên liên quan để xin phán quyết của tòa án là một trong những lựa chọn.
Phán quyết cũng đã xem xét các tình tiết cụ thể của từng trường hợp. Để tham khảo, tôi xin phân tích từng trường hợp một.

Chiếc máy ủi đang dừng lại và đống “bota”

X là một người điều khiển máy móc xây dựng và là nhân viên của công ty thầu phụ Y2. Về tổng thể công trình này, trước tiên công ty Y1 là nhà thầu chính nhận thi công công trình lấp đất tại khu vực mỏ than cũ, và dưới đó có các công ty thầu phụ là Y2 và Y3. Ngoài ra, công ty Y4 là công ty thầu phụ cấp ba, nhận thầu công trình từ công ty Y3. X, nhân viên của công ty Y2, đã tiến hành công việc lấp đất tại khu vực mỏ than cũ bằng máy ủi do chính công ty Y2 cung cấp.

Một lần nọ, do máy ủi bị hỏng nên X đã chui xuống gầm máy ủi để kiểm tra. Tuy nhiên, ngay lúc đó, máy ủi bất ngờ tự động di chuyển, khiến X bị kẹt tay chân vào xích và không thể cử động được.

Lúc đó, nhân viên C của công ty Y4 – một nhà thầu phụ cấp ba – tình cờ đi ngang qua. Mặc dù chất thải than đã qua rửa (các chất không cháy như mảnh đá lẫn vào trong quá trình khai thác than) do công ty Y4 vận chuyển đang tích tụ ngày càng nhiều, nhưng chiếc máy ủi gây ra sự cố vẫn đang dừng lại và không thấy người điều khiển đâu, nên C đã cho máy ủi di chuyển vì lo ngại sẽ cản trở công việc sau đó. Kết quả là, chiếc máy ủi đã cán qua anh X đang ở phía dưới, khiến anh này bị thương.

Công ty X đã yêu cầu bồi thường thiệt hại đối với hầu hết các bên liên quan, dựa trên các lý do sau đây. Đối với công ty Y1 – nhà thầu chính – là trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với nhân viên A của công ty này. Đối với công ty Y2 – nhà thầu phụ – là vi phạm nghĩa vụ đảm bảo an toàn do sơ suất khi cung cấp cho công ty X chiếc máy ủi có khuyết tật. Đối với công ty Y3 – cũng là nhà thầu phụ – là trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với nhân viên B. Ngoài ra, đối với công ty thầu phụ cấp ba Y4, X đã truy cứu trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với nhân viên C; còn đối với chính nhân viên C – người đã điều khiển máy ủi – X đã truy cứu trách nhiệm dân sự do hành vi trái pháp luật xuất phát từ sơ suất trong việc không kiểm tra an toàn.

Trong bối cảnh các mối quan hệ phức tạp như vậy, tòa án đã đưa ra phán quyết như thế nào đối với các công ty và từng cá nhân?

Phán quyết về “Công ty Y1 (nhà thầu chính): Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với A”

Nhân viên A của Công ty Y1 đã chỉ đạo Công ty Y3, một nhà thầu phụ, về nguồn lấy hàng, khối lượng và điểm đến vận chuyển. Các chỉ thị này được đánh giá là hoàn toàn cần thiết đối với bên đặt hàng trong hợp đồng thầu, đặc biệt tại công trường san lấp như vụ việc này, nơi có nhiều điểm khai thác than thô và điểm đến vận chuyển than thành phẩm cũng như than thô đã rửa sẽ thay đổi theo tiến độ thi công. Nếu không có những chỉ thị này, công ty thầu phụ cũng không thể tiến hành công việc.

Tuy nhiên, người ta đã kết luận rằng các chỉ thị của A không thể được coi là liên quan đến việc giám sát các công việc cụ thể như phương tiện vận hành, nhân viên vận chuyển hay nội dung công việc; do đó, không thể khẳng định rằng Công ty Y1 đã thực sự chỉ huy và giám sát C chỉ dựa trên mức độ chỉ thị này, nên công ty này không phải chịu trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Phán quyết về vụ “Công ty Y2 (nhà thầu phụ): Vi phạm nghĩa vụ đảm bảo an toàn”

Tiếp theo là về trách nhiệm của Công ty Y2, nơi X đang làm việc. Sau khi kiểm tra chiếc máy ủi do Công ty Y2 cung cấp, không phát hiện thấy bất kỳ khiếm khuyết hay sự cố nào về chức năng của bộ ly hợp và phanh. Do đó, công ty này được xác định là không vi phạm nghĩa vụ đảm bảo an toàn.

Phán quyết về “Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với Công ty Y3 (nhà thầu phụ): Vụ B”

Mặt khác, đối với nhân viên B của công ty Y3 – một nhà thầu phụ – thì lại có phán quyết khác. Dựa trên chỉ thị của ông A thuộc công ty tổng thầu Y1, ông B đã trực tiếp chỉ đạo công ty thầu phụ cấp ba Y4 tại công trường về địa điểm và khối lượng vận chuyển vật liệu như đá vụn, đồng thời phối hợp với ông A để quyết định lịch trình vận hành cụ thể của các xe ben; ngoài ra, ông B cũng là người hàng ngày chỉ đạo công ty Y4 về số lượng xe ben cần thiết và nội dung công việc.

Do đó, ngay cả khi mối quan hệ giữa Công ty Y3 và Công ty Y4 được thiết lập trên cơ sở hợp đồng thầu phụ, thì vẫn phải xác định rằng Công ty Y3 trên thực tế đã chỉ đạo và giám sát nhân viên C của Công ty Y4. Vì vậy, Công ty Y3 đã được công nhận là người sử dụng lao động thực tế của C và phải chịu trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Phán quyết về “Công ty Y4 (nhà thầu phụ cấp 4): Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với C”

C là nhân viên của Công ty Y4. Do đống đá dăm đã rửa sạch dùng để lấp đất do Công ty Y4 vận chuyển đang ngày càng chất đống lên, trong khi chiếc máy ủi liên quan đến vụ việc vẫn đứng im và không thấy tài xế đâu, nên C đã di chuyển chiếc máy ủi đó vì cho rằng điều này sẽ cản trở công việc tiếp theo.

Sau đó, C đã sử dụng chiếc máy ủi này để thực hiện công việc nhấn nút xả nước; mặc dù hành vi lái máy ủi của C không nằm trong phạm vi công việc chính thức, nhưng đã được xác định là được thực hiện trong quá trình thực hiện hoạt động kinh doanh của Công ty Y4. Xét theo diễn biến này, không thể cho rằng Công ty Y4 đã thực hiện đầy đủ các biện pháp thận trọng cần thiết, do đó công ty này cũng bị xác định là phải chịu trách nhiệm của người sử dụng lao động.

“C: Trách nhiệm do hành vi trái pháp luật” và “Phán quyết đối với X”

Về phần người điều khiển máy ủi C, do cách điều khiển máy ủi có phần bất thường, người này đã bị xác định là có lỗi vì đã lơ là nghĩa vụ phải kiểm tra kỹ lưỡng an toàn xung quanh, bao gồm cả khu vực dưới gầm máy ủi, trước khi điều khiển.

Tuy nhiên, đồng thời, X cũng có lỗi khi không chú ý đến an toàn mà chui vào gầm máy ủi, dẫn đến tai nạn, và phần lỗi này được xác định là chiếm 30%, do đó được tính vào việc bù trừ lỗi. Nói cách khác, C đã bị xác định là phải chịu 70% trách nhiệm về hành vi vi phạm pháp luật.

Phán quyết
X có lỗi khi chui vào gầm máy ủi mà không chú ý đến an toàn, dẫn đến tai nạn, do đó sẽ được khấu trừ 30% trách nhiệm. (Ngày 25 tháng 12 năm Heisei 9, Tòa án địa phương Fukuoka)

Nhờ lựa chọn khởi kiện tất cả các bên liên quan, ngoài các phán quyết riêng lẻ dành cho từng người, tỷ lệ lỗi của bản thân cũng đã được xác định. Có lẽ X đã cảm thấy thoải mái và hài lòng với kết quả này.